تاریخ ارسال:پ, 1395/07/29 - 20:00 شناسه: 691

فضایل اخلاقی امام حسین علیه‌السّلام منبر دهم (شجاعت)(منبر ده دقیقه ای)

امام حسین علیه السلام
شجاعت و جرئت امام حسین علیه‌السّلام باعث شد وی از آغاز دوران جوانی نقش یک فرمانده جنگ را بازی کند. از این رو، در دوران عثمان و غصب خلافت پدر در جنگ طبرستان حضور فعال داشت! [۱۵۱] و چون مسلمانان مدینه به تخلفات عثمان بن عفان اعتراض نموده، قصد کشتن او ...

فضایل اخلاقی امام حسین علیه‌السّلام

منبر دهم: شجاعت

 «شجاعت»، از نشانه‌های مردانگی و از فضایل و کمالات هر فرد به حساب آید. قرآن مجید و روایات اسلامی، این ویژگی را از علایم ایمان دانسته، واجدین این صفت را در شمار برترین‌ها معرفی نموده‌اند.

شکی نیست که رسول اکرم، در تمام فضایل و کمالات انسانی، از جمله شجاعت، سمبل جامعه بود. او در مورد امام حسین می‌فرماید:

حسینم «شجاعت و سخاوت» را از من به ارث برده است

(«و اما الحسین فله جراتی و جودی»). [۱۴۲]

در حدیث دیگر، شجاعت امام حسین علیه‌السّلام مورد تحسین و تشویق ملائکه، از جمله جبرئل بوده [۱۴۳] و حضرت امام حسن علیه‌السّلام شجاعت و هیبت سیدالشهداء را نظیر پدرش امیر مؤمنان می‌داند. [۱۴۴]

امام حسین علیه‌السّلام علاوه بر شجاعت بدنی، «شجاعت نفسی» داشت و ارزش آن بیش از شجاعت جسمی است که علی علیه‌السّلام می‌فرماید: شجاع‌ترین و قوی‌ترین انسان‌ها، کسی است که نفس خود را مهار کند و....

( «لاقوی اقوی ممن قوی علی نفسه فملکها») [۱۴۵]

بنابراین، آن حضرت دارای هر دو نوع شجاعت بوده‌اند. اینک به مواردی اشاره می‌کنیم:

 برخورد با خلیفه

 حسین بن علی علیه‌السّلام به سن هفت سال و شش ماه و بیست و پنج روزه بود که پیغمبر اسلام رحلت کردند. اولین نماز جمعه بعد از پیامبر بود که چشمان حضرت به منبر جدش افتاد. ناگاه به جای جدش «ابوبکر» را در جایگاه او دید! جلو آمد. خطاب به ابوبکر گفت: آن جا جای تو نیست، بیا پایین؛ آن جا جای بابایم است. برو منبر بابایت بنشین. ابوبکر شروع به گریه کرد و... [۱۴۶] [۱۴۷] [۱۴۸]

نظیر این خاطره، با خلیفه دوم پیش آمد. امام حسین علیه‌السّلام فرمود: از منبر پدر پایین بیا، برو منبر پدرت بنشین! عمر گفت: پدر من منبر نداشت. چه کسی تو را به این کار راهنمایی نموده است؟

علی علیه‌السّلام بلند شد و فرمود: کسی او را به این کار مامور نکرده است و... [۱۴۹] [۱۵۰]

آری، حسین بن علی علیه‌السّلام هم شجاع بود و هم شجاعت بیان داشت و می‌توانست بدخواهان را پشیمان نماید.

 نقش فرماندهی در جنگ‌ها

 شجاعت و جرئت امام حسین علیه‌السّلام باعث شد وی از آغاز دوران جوانی نقش یک فرمانده جنگ را بازی کند. از این رو، در دوران عثمان و غصب خلافت پدر در جنگ طبرستان حضور فعال داشت! [۱۵۱] و چون مسلمانان مدینه به تخلفات عثمان بن عفان اعتراض نموده، قصد کشتن او را داشتند، حسین بن علی به دستور پدر از ورود مهاجمان به داخل خانه او جلوگیری می‌کرد؛ تا باعث مرعوب شدن خانواده وی و شکستن حریم خلیفه نگردد. [۱۵۲]

فرماندهی جنگ صفین:

حسین در سی و دو سالگی، فرماندهی جنگ صفین را برعهده داشت و همچون شمع می‌سوخت و به دیگران روشنایی می‌بخشید. او زمانی که سپاه بی مروت شام «فرات» را اشغال نموده، از دسترسی مردم کوفه و یاران علی علیه‌السّلام به آن ممانعت کردند، به امیر مؤمنان گفت: اجازه می‌دهی من خود شخصا به سوی «فرات» حمله نموده و آن را آزاد سازم؟ مولا اجازه داد. امام حسین در راس ده هزار نفر، حمله را آغاز کرد و با تمام شجاعت سپاهیان شام را وادار به فرار نمود و آب را تصرف کرد. خبر شادی آن، به امیر مؤمنان رسید. وی به جای خوشحالی، شروع به گریه کرد و در علت آن فرمود:

به یاد روزهای کربلای حسینم افتادم! او در آن روزگار در سرزمین «کربلا» غریب و تنها و عطشان به شهادت می‌رسد. اسب او به سوی خیمه‌ها روان می‌گردد و از ستم قاتلان حسین شکوه می‌کند!

( «ذکرت انه سیقتل بطف کربلا، غریبا، وحیدا، عطشانا فریدا، ثم ینفر فرسه، ویقول فی صحیله: الظلیمة الظلیمة من امة قتلت ابن بنت نبیها»)

[۱۵۳] آری، حسین مرد شجاع بود.

 مبارزه با فرمانداران متخلف

 حسین بن علی علیه‌السّلام در دوران بنی امیه با متصدیان ستمگر و بی فرهنگ روبه رو بود. از آن جمله، فرمانداران متخلف مدینه هرازگاهی می‌خواستند به بهانه‌های مختلف حریم اهل بیت را بشکنند و اسائه ادب بنمایند.

در یک واقعه تاریخی، بین حسین علیه‌السّلام و «ولید بن عتبه» فرماندار وقت مدینه در مورد تملک باغی منازعه‌ای پیش آمد. امام حسین علیه‌السّلام با شجاعت تمام از جا برخاست و عمامه او را بر گردنش پیچید. مروان بن حکم که ناظر صحنه بود، گفت: من تا به حال کسی را ندیده بودم که بر والی شهر چنین جراتی بنماید! ولید گفت: مروان! تو این سخن را از روی خیرخواهی نمی‌گویی؛ بلکه بر حلم و خویشتن داری من حسد می‌ورزی! حقیقت امر این است که این باغ، مال حسین است و او حق به جانب می‌باشد!

امام حسین علیه‌السّلام چون این سخن را شنید، فرمود: من این باغ را به ولید بخشیدم. سپس جلسه را ترک گفت! [۱۵۴]

این واقعه، شجاعت جسمی و نفسی آن حضرت را نشان می‌دهد و....

در یک مقطع دیگر، «مروان بن حکم» در سمت فرمانداری مدینه، در مسجد النبی، در محضر امام حسن علیه‌السّلام به مولا امیرمؤمنان ناسزا گفت. امام حسن سکوت را بر خروش ترجیح داد! ولی امام حسین علیه‌السّلام با جرئت فرمود: چگونه این ناسزا گویی‌ها را شنیده، تحمل می‌نمایی و...

(«تسمع هذا یسب اباک؟ فقال الحسن علیه‌السّلام : ما اقول لرجل مسلط یقول ماشاء ویفعل ماشاء؟»). [۱۵۵]

سپس بار دیگر، «مروان» پیک خود را مامور ساخت که به محضر امام حسن و امام حسین رود و اسائه ادب بنماید. چون فرستاده مروان ماموریت بی ادبانه خود را انجام داد، امام حسن سکوت کرد؛ ولی امام حسین علیه‌السّلام فرمود: به مروان بگو: ‌ای پسر زن ناپاک! که بازار «ذی المجاز» محل فسادش بود و در بازار «عکاظ» پرچم فحشا نصب کرده بود، و‌ای پسر مرد لعنتی و مطرود! که پیغمبر او را لعنت نموده و تبعیدش کرد! من پدر و مادرت را خوب می‌شناسم و تو فرزند پلید آنانی!

چون پیک گزارش ماموریت خویش را رسانید، مروان گفت: به راستی، حسن، فرزند پیامبر و آرام است؛ ولی حسین، فرزند علی و...

(«یابن الزرقاء الداعیة الی نفسها بسوق ذی المجاز، صاحبه الرایة بسوق عکاذ، و یابن طرید رسول الله ولعینه، اعرف من انت؟ ومن امک وابوک؟»). [۱۵۶]

بالاخره، مروان جسارت و بی ادبی را به جایی رساند که در حضور امام حسین علیه‌السّلام گفت: شما جز فاطمه دختر پیامبر چه امتیازی دارید؟ حضرت برآشفت و برخاست و با دست توانا و پرقدرت، گلوی مروان را گرفت و فشار داد و عمامه او را بر گردنش پیچید. مروان از ترس به حال غشوه درافتاد و...

(«فوثب الحسین وکان شدید القبضة، فقبض علی حلقه فعصره و لوی عمامته علی عنقه، حتی غشی علیه ثم ترکه») [۱۵۷]

 شجاعت جسمی و نفسی

 امام حسین علیه‌السّلام هم شجاعت جسمی داشت و هم شجاعت نفسی، و همچون پدر بزرگوارش در برابر تهاجم بنی امیه به حریم خانواده‌ها حساس بود و غیرت همه جانبه داشت و... [۱۵۸]

یزید بن معاویه در کنار سایر رذایل اخلاقی‌اش، عاشق «ارینب» همسر «عبدالله سلام» فرماندار کوفه شد و ندانست که عاشق زن دیگری نمی‌شوند. چون معاویه از این موضوع باخبر گشت و با «عمروعاص» تبادل نظر نمود، به این نتیجه رسید که از طریق «ابودرداء» و «ابوهریره»، «عبدالله سلام» را تشویق کنند که به خواستگاری دختر معاویه برآید و در این توطئه، نداشتن «هوو» را شرط جواب مثبت دختر معاویه بنمایند و....

سرانجام این توطئه به بار نشست و عبدالله سلام ارینب را طلاق داد. عده طلاق به پایان رسید و یزید به میدان خواستگاری برآمد. امام حسین علیه‌السّلام نیز برای خنثا کردن این نقشه، از ارینب خواستگاری نمود. ارینب، حسین را بر یزید ترجیح داد و عروس پیامبر و علی و فاطمه گردید و... [۱۵۹] [۱۶۰] [۱۶۱]

تکرار همین جریان:

همین جریان در مورد «ام خالد» همسر «عدی بن حاتم» پیش آمد. یزید عشق او را به دل گرفت و کوشید تا او را از چنگ «عدی» بیرون آورد؛ ولی امام حسین علیه‌السّلام با خواستگاری خویش از «ام خالد»، این ناموس را نیز در پناه خود مصونیت بخشید و بدون این که با آنان عروسی کند، سرانجام هر دو را به همسران قبلی برگردانید و نشان داد که سالار شهیدان، دارای شجاعت نفسی است. [۱۶۲]

علاوه بر این موارد، امام حسین علیه‌السّلام در مقاطع دیگر نیز شجاعت‌ها نشان داد. در مقابل زورگویان و ستمگران ایستاد، انواع تخلفات معاویه را گوشزد کرد، شهادت «حجربن عدی» و «عمروبن حمق» و ولیعهدی غیر مشروع یزید را به رخ او کشید و در سرزمین «منا» در جمع ۷۰۰ نفر از صحابه پیامبر بدعت‌های او را یکایک شمرد.  معاویه نیز با انعطاف و انفعال، کنیز زیبایی را به مبلغ صدهزار درهم خریداری نموده، به همراه اموال و هدایای دیگر به حضور امام حسین علیه‌السّلام فرستاد، تا از این طریق، او را آرام سازد؛ ولی امام حسین علیه‌السّلام کنیز را در راه خدا آزاد کرد و... سپس معاویه از طریق تهدید وارد شد و گفت: یا حسین! می‌دانی ما با شیعیان پدرت چگونه عمل کردیم؟ و چگونه آنان را کشتیم؟ و برایشان حنوط نموده و نماز خوانده و دفن کردیم؟ حسین بن علی شجاعانه جواب داد: ما اگر پیروان تو را بکشیم، نه بر آنان نماز می‌خوانیم، و نه در تدفینشان شرکت می‌کنیم! یعنی پیروان تو را مسلمان نمی‌دانیم!

از بررسی سایر شجاعت‌های نفسی و جسمی آن حضرت، به جهت طولانی نشدن بحث خودداری می‌کنیم.

نتیجه بحث

 از مجموع این بحث نتیجه می‌گیریم که امام حسین علیه‌السّلام به موقع می‌خروشید و شجاعت نشان می‌داد و به موقع نیز حلم و بردباری به کار می‌برد. در واقع، همه جا در مسیر عقل و تدبیر و شریعت پیش می‌رفت و....

از سوی دیگر، نسبت به نوامیس مردم و شیطنت شیاطین، حساس و هوشیار بود، از حیثیت و آبروی مردم دفاع می‌نمود، حق را به صاحبش برمی گردانید، نفس خویشتن را در اختیار داشت و هرگز تحت تاثیر آن قرار نمی‌گرفت.

بنابراین، پیروان آن حضرت وظیفه دارند از قدرت و شجاعت خویش به موقع استفاده کنند، عقل و تدبیر را به کار گیرند، گرفتار احساسات و شعارهای بی محتوا نشوند و حیثیت و نوامیس مردم را از تعرض اشرار و افراد سوء استفاده باز دارند.

پی نوشتها:

۱۴۲- کنز العمال، ج۱۳، ص۶۷، ح۳۷۷۰۹.

۱۴۳- اسدالغابة، ج۲، ص۲۰.

۱۴۴- سفینة البحار، ج۱، ص۲۵۸.

۱۴۵- ری شهری، میزان الحکمة، ج۲، ص۱۴۱۳، ح۱۰۹۱۷.   

۱۴۶- مستدرک الوسائل، ج۱۵، ص۱۶۵.   

۱۴۷- روضة المتقین، ج۸، ص۵۹۹.

۱۴۸- موسوعة کلمات امام حسین، ص۱۱۰.

۱۴۹- کنز العمال، ج۱۳، ص۶۵۴، ح۳۷۶۶۱.

۱۵۰- کنز العمال، ج۱۳، ص۶۵۴، ح۳۷۶۶۲.

۱۵۱- امام حسین، عبدالله علایلی، ص۳۱۳.

۱۵۲- تاریخ عمادزاده، مجلد امام حسین، ص۷۱.

۱۵۳- حائری، شجره طوبی، ص۳۲۷.   

۱۵۴- جلاءالعیون شبر، ج۲، ص۲۶.

۱۵۵- مجلسی،بحارالانوار، ج۴۳، ص۳۴۴.   

۱۵۶- تذکرة الخواص، ص۱۸۸.

۱۵۷- مجلسی، بحارالانوار، ج۴۴، ص۲۰۶.   

۱۵۸- نهج البلاغه، خ۲۷.   

۱۵۹- تاریخ عمادزاده، مجلد امام حسین، ص۱۹۸.

۱۶۰- تاریخ عمادزاده، مجلد امام حسین، ص۵۷۶.

۱۶۱- سیمای امام حسین، ص۱۴۴_ ۱۴۵.

۱۶۲- سیمای امام حسین، ص۱۴۴_ ۱۴۵.

دیدگاه‌ها

سلام بسیار ممنونم از متن خوب شما
Fill in the blank.