تاریخ ارسال:س, 1395/07/13 - 19:49 شناسه: 608

ده پرتو از مشترکات دو بانوی بهشتی(پرتو هفتم:مقام صبر)

حضرت معصومه سلام الله علیها
براى شناخت میزان سختیها و مشکلاتى که مریم عذرا(س) در سراسر زندگى خود متحمل شد و در برابر آن شکیبایى و صبورى را در پیش گرفت، کافى است صحنه‏اى را تجسّم کنیم که حضرت مریم(س) توسط روح القدس آگاهى مى‏گردد که باید به کلمه الهى، عیساى مسیح(ع)، بنابر اراده و ...

نویسنده: مهدی رضوانی پور

ده پرتو از مشترکات دو بانوی بهشتی

پرتو هفتم: مقام صبر

صبر، خویشتن دارى در برابر ناملایمات است که امیر بیان، على(ع) مى‏ فرماید:

«اَلصَّبرُ اَنْ یَحتمِلَ الرجلُ مَا یَنُوبُهُ و یَکظِمُ مَا یَغْضِبُهُ؛(100)

صبر آن است که آدمى پیشامدهاى بد را تحمّل کند و جلوى خشم خود را بگیرد.» و به اصطلاح دانشمندان علم اخلاق:

«عبارت است از ثبات نفس و اطمینان آن و مضطرب نگشتن آن در بلایا و مصایب و مقاومت کردن با حوادث و شداید به نحوى که سینه او تنگ نشود و خاطر او پریشان نگردد و گشادگى و طمأنینه که پیش از حدوث آن واقعه است، زوال نپذیرد.»(101)

صبر صفتى متعالى است که تنها بندگان خاص خداى رحمان و صاحبان عزم و ثبات قدم از بین رسولان، شایسته بهره‏مندى از آن هستند؛ چنان که خداوند متعال به پیامبر خاتم(ص) فرمود:

«فَاصْبِرْ کَمَا صَبَرَ اوُلُوا الْعَزمِ مِنَ الرُّسُلِ؛(102)پس صبر کن همچنان که صاحبان عزم از رسولان صبر نمودند.»

و صابران کسانى هستند که به موجب شکیبایى توأم با معرفت در مقابل مصیبتها، باده نوش صهباى طهور نوید و بشارت ربوبى مى‏ گردند:

«وَ بَشِّرِ الصَّابرینَ الَّذینَ اِذَا اَصَابَتْهُم مصیبةٌ قالوا اِنَّا لِلَّهِ و اِنَّا اِلَیه رَاجعونَ؛(103)

و به صبر کنندگان مژده بده، آنان که چون مصیبتى به ایشان برسد، گویند: همانا ما از خداییم و به سوى خدا باز مى‏گردیم»؛ مژده و بشارتى که حکایت از بهشت جاوید الهى و سلام فرشتگان آسمانى دارد:

«وَالَّذینَ صَبَروُا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ... اوُلئکَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّار جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَها و مَنْ صَلَحَ مِنْ ءَابَائِهِمْ و اَزْوَاجِهِمْ و ذُرِّیَّاتِهِم وَ الْمَلاَئِکَةُ یَدْخُلوُنَ عَلَیهِم مِنْ کُلِّ بابٍ سَلامٌ عَلَیْکُمْ بمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ؛(104)

و آنهایى که به خاطر رضایت و خوشنودى پروردگارشان صبورى مى‏کنند... پایان نیک سراى دیگر براى آنهاست؛ بهشتهاى جاویدان که آنان به همراه پدران و همسران و فرزندان صالح خود وارد آن مى‏شوند و فرشتگان از هر درى بر آنان وارد مى‏گردند [و به آنها مى‏گویند:] سلام بر شما به خاطر صبر و استقامتتان، چه پایان خوبى در این سرا نصیبتان شد.»

ناز پرورد تنعّم نبرد راه به دوست          عاشقى شیوه رندان بلاکش باشد(105)

صبر مریم علیهاالسلام:

براى شناخت میزان سختیها و مشکلاتى که مریم عذرا(س) در سراسر زندگى خود متحمل شد و در برابر آن شکیبایى و صبورى را در پیش گرفت، کافى است صحنه‏اى را تجسّم کنیم که حضرت مریم(س) توسط روح القدس آگاهى مى‏گردد که باید به کلمه الهى، عیساى مسیح(ع)، بنابر اراده و مشیت ربوبى باردار شود و آبروى خویش را از دست رفته ببیند.
غم تنهایى، سنگینى حمل و رنج زایمان از یک سو و ترس از زخم زبان و شماتت مردم و اندوه از بین رفتن آبرویى که ثمره عمرى عبادت، مجاهدت و اعمال نیک بوده است از سوى دیگر، براى او از جان دادن سخت‏تر مى‏نماید که در هنگام وضع حمل با چشمانى اشکبار و دلى پر حسرت، آرزو مى‏کند:

«یَا لَیْتَنِى مِتُّ قَبْلَ هذا و کُنتُ نَسْیاً مَنْسِیّاً؛(106)

اى کاش من قبل از این مرده بودم و فراموش شده از یاد رفته بودم»؛ لکن در این هنگام طفلى که در رحم دارد، پیام آور شادى از عالم غیب مى‏گردد و او را چنین دلدارى مى‏دهد:

«اَلاَّ تَحْزَنِى قَدْ جَعَل رَبُّکِ تَحْتَکِ سَرِیّاً وَ هُزِّى اِلَیْکِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَیکِ رُطَباً جَنِیّاً فَکُلِى وَ اشْرَبِى وَ قَرِّى عَیْناً؛(107)

اندوه مدار که به تحقیق در زیر [پاى] تو نهرى قرار دارد، و تنه درخت خرما را به سوى خود بکش تا رطب تازه چیده بر تو فرو ریزد، پس بخور و بیاشام و روشن باشد چشم تو.»

صبر مریم در انجیل لوقا:

این روشنایى چشم و شادمانى مریم(س) در نتیجه صبر و استقامتى که پیشه خویش ساخت، در انجیل لوقا این گونه انعکاس یافته که وقتى به ملاقات خواهرش، الیزابت، همسر زکریاى نبى(ع) رفت، الیزابت به او گفت: «تو ایمان آوردى که هر چه خدا بگوید، همان شود. براى همین است که خدا چنین نعمت بزرگى به تو بخشیده است. مریم جواب داد: راستى با چه کلماتى از خداوند تشکر کنم. نجات دهنده‏ام، خدا، چه شادى به من بخشیده است! چون به من ناچیز هم توجه فرموده و حالا مردم هر نسل نام مرا به نیکى یاد خواهند کرد.»(108)

صبر کریمه:

زندگى کوتاه کریمه اهل بیت، حضرت معصومه(س) نیز مشحون از دردها و رنجها و حوادث اندوهگین است که کمتر بانویى با سن و سال حضرتش تاب و تحمل آن را دارد. اسارت پدر و سپس از دست دادن او که به دستور خلیفه وقت، هارون الرشید و در زندان سندى ابن شاهک (در سال 183 ق.) به شهادت رسید و آن گاه دورى از برادرش، امام على بن موسى الرضا(ع) که به فرمان مأمون سفرى تبعید گونه در سال 200 ق. به آن حضرت تحمیل شد، غم و اندوه فراوانى را بر وجود آن بانوى جوان وارد آورده بود که به دنبال دریافت نامه‏اى از برادر محبوب و امام عصر خود، تصمیم گرفت در سال 201 ق. براى رسیدن به لقاى یگانه عزیزش، رنج سفر به دیار غربت را بر خود هموار نماید و به همراه پنج تن از برادران خود و تنى چند از برادرزادگان و غلامان و کنیزان، راه «مرو» را در پیش بگیرد.(109)

شهر ساوه:

اما چون در مسیر این سفر طولانى به شهر ساوه رسیدند، بنا به نقلى، عده‏اى از دشمنان اهل بیت(ع) به همراهى مأموران حکومتى به کاروان آن ودیعه الهى حمله نمودند و تعدادى از همراهان و برادران حضرت را به شهادت رساندند. سوز هجران امام رضا(ع)، سنگینى این واقعه غم‏انگیز و فشار اندوه از دست دادن همراهان به گونه ‏اى بود که دختر موسى بن جعفر(ع) به سختى بیمار شد و به خادم خود فرمود: «مرا به شهر قم ببرید؛ زیرا از پدرم شنیدم که فرمود: شهر قم مرکز شیعیان ما مى باشد.»(110)

شهر قم:

و بدین ترتیب، به سمت قم حرکت نمود، اما در ایام کوتاهى که پس از آن واقعه، چون شقایقى داغ دیده در برهوت خشک دنیا به سر برد، هرگز زبان به شکایت باز نکرد و جام صبر و شکیبایى را از کف نداد و با ظرفیت اقیانوس‏گونه خود تنها به راز و نیاز عاشقانه با معبود خویش پرداخت.
بنابراین، مى ‏توان گفت که سراسر حیات فاطمه معصومه(س) در محنتکده عالم ملک تجلیگاه صبر و استقامت به همراه ثمرات روحفزاى آن است؛ صبرى که به بیان رسول ختمى مرتبت(ص) داراى اقسام سه ‏گانه ذیل است:
«صبر در مصیبت و بلا، صبر بر طاعت و بندگى، صبر از معصیت و گناه.»(111) و نتایج و ثمرات هر یک به ترتیب، رضا به قضاى الهى، انس با حق، و تقواى نفس مى ‏باشد.

پی نوشتها:

100 . غرر الحکم و درر الکلم، ص 281، ح 6231.
101 . معراج السعادة، ص 501.
102 . سوره احقاف: 46، آیه 35.
103 . سوره بقره: 2، آیه 155 و 156.
104 . سوره رعد: 13، آیه 22 تا 24.
105 . دیوان غزلیات حافظ، غزل 159.
106 . سوره مریم: 19، آیه 23.
107 . همان، آیات 24 تا 26.
108 . انجیل لوقا، ب 1، آیات 45 تا 48.
109 . ر. ک: کریمه اهلبیت، ص 172.
110 . ودیعه آل محمد، ص 12.
111 . الکافى، ج 2، ص 91، ح 15: «الصبر ثلاثةٌ: صبرٌ عند المصیبة و صبرٌ على الطاعة و صبر عن المعصیة«.

کلمات کلیدی: 
Fill in the blank.